Η θαλάσσια μετακίνηση αποτελεί βασικό μέσο μεταφοράς στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, ειδικά κατά τους θερινούς μήνες, με εκατομμύρια πολίτες να ταξιδεύουν καθημερινά μέσω ακτοπλοϊκών γραμμών. Η Ευρωπαϊκή Ένωση και η ελληνική νομοθεσία έχουν θεσπίσει συγκεκριμένο νομικό πλαίσιο για την προστασία των επιβατών, ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια, η αξιοπρεπής εξυπηρέτηση και η αποζημίωση σε περιπτώσεις καθυστέρησης, ακύρωσης ή περιορισμένης προσβασιμότητας. Τα δικαιώματα των επιβατών σε θαλάσσιες και πορθμειακές μεταφορές καθορίζονται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 1177/2010, ο οποίος εφαρμόζεται υποχρεωτικά σε όλα τα κράτη-μέλη. Συμπληρωματικά ισχύουν διατάξεις του Κώδικα Ιδιωτικού Ναυτικού Δικαίου (ΚΙΝΔ) καθώς και οι γενικοί όροι μεταφοράς των ακτοπλοϊκών εταιρειών.
Ο Κανονισμός καλύπτει τις μεταφορές με επιβατηγά πλοία που αναχωρούν ή καταλήγουν σε λιμάνια της Ευρωπαϊκής Ένωσης, εφόσον μεταφέρουν τουλάχιστον 12 επιβάτες. Οι επιβάτες δικαιούνται να λαμβάνουν πλήρη, κατανοητή και έγκαιρη πληροφόρηση σχετικά με το ταξίδι τους, την ώρα αναχώρησης και άφιξης, καθώς και για ενδεχόμενες αλλαγές, καθυστερήσεις ή ακυρώσεις.
Η πληροφόρηση αυτή πρέπει να είναι διαθέσιμη με τρόπο που να εξασφαλίζει την πρόσβαση και σε άτομα με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα. Σε περίπτωση καθυστέρησης άνω των 90 λεπτών ή ακύρωσης του δρομολογίου, ο επιβάτης έχει το δικαίωμα να επιλέξει μεταξύ εναλλακτικής μεταφοράς προς τον τελικό προορισμό χωρίς επιπλέον επιβάρυνση ή επιστροφής του αντιτίμου του εισιτηρίου.
Εάν η αναχώρηση μετατεθεί για την επόμενη ημέρα, ο επιβάτης δικαιούται, υπό προϋποθέσεις, διαμονή έως και τρεις διανυκτερεύσεις και δωρεάν γεύματα ή αναψυκτικά ανάλογα με τη διάρκεια της καθυστέρησης. Η αποζημίωση για καθυστερημένη άφιξη στον προορισμό κυμαίνεται από 25% έως και 50% της αξίας του εισιτηρίου, με βάση τη διάρκεια της καθυστέρησης.
Η αποζημίωση αυτή δεν ισχύει σε περιπτώσεις ανωτέρας βίας, όπως έντονα καιρικά φαινόμενα ή έκτακτα περιστατικά που επηρεάζουν την ασφάλεια του πλου. Οι επιβάτες με αναπηρία ή μειωμένη κινητικότητα δικαιούνται δωρεάν βοήθεια κατά την επιβίβαση, αποβίβαση και εν πλω, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν ενημερώσει την εταιρεία τουλάχιστον 48 ώρες πριν την αναχώρηση. Οι εταιρείες οφείλουν να διασφαλίζουν την πλήρη προσβασιμότητα των υπηρεσιών τους, εφόσον είναι τεχνικά εφικτό, και να αποφεύγουν κάθε μορφή διάκρισης.
Σε περίπτωση παραβίασης των δικαιωμάτων του επιβάτη, η διαδικασία υποβολής καταγγελίας ξεκινά από την ίδια την εταιρεία με αίτημα που υποβάλλεται εντός δύο μηνών από την ημερομηνία μεταφοράς. Εάν δεν υπάρξει ικανοποιητική απάντηση εντός 30 ημερών, ο επιβάτης μπορεί να προσφύγει στη Ρυθμιστική Αρχή Λιμένων (ΡΑΛ), στον Συνήγορο του Καταναλωτή ή σε αρμόδιο φορέα εξωδικαστικής επίλυσης διαφορών. Η προστασία των επιβατών αποτελεί θεμελιώδη αρχή του ευρωπαϊκού συστήματος μεταφορών. Η επαρκής ενημέρωση και η ενεργή διεκδίκηση των κατοχυρωμένων δικαιωμάτων ενισχύει τη διαφάνεια, βελτιώνει την ποιότητα των παρεχόμενων υπηρεσιών και ενισχύει τη σχέση εμπιστοσύνης μεταξύ επιβατών και ακτοπλοϊκών εταιρειών.
