Η αναζωπύρωση της έντασης στη Μέση Ανατολή, με την κλιμάκωση στρατιωτικών χτυπημάτων μεταξύ Ηνωμένων Πολιτειών, Ισραήλ και Ιράν, επανέφερε δυναμικά στο προσκήνιο το ενδεχόμενο διακοπής της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ. Πρόκειται για ένα γεωπολιτικά ευαίσθητο και ενεργειακά κρίσιμο πέρασμα, μέσω του οποίου διακινείται σχεδόν το 20% της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και φυσικού αερίου. Η ρητορική περί αποκλεισμού πυροδότησε έντονες αναταράξεις στις αγορές, αλλά η ψύχραιμη ιστορική και στρατηγική ανάλυση δείχνει ότι ένας τέτοιος κίνδυνος, αν και υπαρκτός, παραμένει περιορισμένης διάρκειας και αποτελεσματικότητας.
Στρατιωτική ικανότητα και ιστορικό προηγούμενο
Το Ιράν έχει τη δυνατότητα να προκαλέσει σοβαρές διαταραχές στη θαλάσσια κυκλοφορία μέσω ναρκοθέτησης, επιθέσεων ή κατασχέσεων πλοίων, με την Ισλαμική Επαναστατική Φρουρά (IRGC) να έχει επανειλημμένα εμπλακεί σε τέτοιες επιχειρήσεις κατά το παρελθόν. Παρά ταύτα, ουδέποτε επιτεύχθηκε πλήρης αποκλεισμός του Ορμούζ, ακόμη και κατά τη διάρκεια του «Πολέμου των Τάνκερ» τη δεκαετία του 1980 ή των κρίσεων του 2007, του 2019 και του 2023. Η διεθνής ναυτική παρουσία – κυρίως των ΗΠΑ – και η άμεση στρατιωτική απάντηση σε κάθε απειλή λειτουργούν αποτρεπτικά για μακροχρόνιες διακοπές.
Η ανθεκτικότητα των ενεργειακών αγορών
Η ιστορία έχει δείξει ότι ακόμη και σε περιόδους έντονων συγκρούσεων, όπως ο Πόλεμος στον Κόλπο (1990-1991), η εισβολή στο Ιράκ (2003) ή η ρωσική επίθεση στην Ουκρανία (2022), οι διαταραχές στις ενεργειακές ροές υπήρξαν περιορισμένες χρονικά και απορροφήθηκαν γρήγορα από τις αγορές. Αυτό οφείλεται τόσο στην ύπαρξη σημαντικής εφεδρικής παραγωγικής ικανότητας όσο και στη μείωση της ζήτησης εξαιτίας της αύξησης των τιμών.
Σήμερα, η OPEC+ διαθέτει περίπου 5,7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως σε εφεδρεία, εκ των οποίων τα 4,2 εκατομμύρια βρίσκονται στη Σαουδική Αραβία και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα. Οι χώρες αυτές έχουν τη δυνατότητα να παρακάμψουν το Ορμούζ μέσω χερσαίων αγωγών που καταλήγουν στην Ερυθρά Θάλασσα (Yanbu) και στο Fujairah αντίστοιχα, περιορίζοντας την εξάρτησή τους από τον επίμαχο διάδρομο.
Ιρανικά διλήμματα και πιθανές στρατηγικές
Αξίζει να σημειωθεί ότι και το ίδιο το Ιράν εξαρτάται από το Στενό του Ορμούζ για την εξαγωγή των υδρογονανθράκων του. Ένας πλήρης αποκλεισμός θα αποτελούσε οικονομική αυτοχειρία, πλήττοντας την ήδη επιβαρυμένη ιρανική οικονομία. Ταυτόχρονα, η Τεχεράνη γνωρίζει ότι μια επιθετική ενέργεια τέτοιας κλίμακας θα προκαλούσε μια αποφασιστική και άμεση στρατιωτική αντίδραση από τις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Έτσι, είναι πιο πιθανό να στραφεί σε πιο ελεγχόμενες μορφές αντίδρασης, συνδυάζοντας συμβολικές ενέργειες με διαπραγματευτικές κινήσεις στο πλαίσιο επαναπροσέγγισης για το πυρηνικό της πρόγραμμα.
Η απειλή ενός «σεναρίου αποκάλυψης» στον Περσικό Κόλπο δεν μπορεί να αγνοηθεί, αλλά η ιστορική και στρατηγική εμπειρία καταδεικνύει πως η παγκόσμια ενεργειακή αγορά είναι περισσότερο ανθεκτική από όσο πολλοί εκτιμούν. Οι βραχυπρόθεσμες αυξήσεις τιμών – όπως η πρόσφατη άνοδος 10% του Brent – είναι πιθανές, αλλά η αποκατάσταση της σταθερότητας παραμένει ζήτημα χρόνου, εφόσον επικρατήσουν τα λογικά γεωπολιτικά συμφέροντα.
